Dorpsraad Schaarsbergen

Inhoudsopgave
vliegveld Deelen (Fiegerhorst)
Ingebruikname bommenlijntje september 1941
Alle pagina's

 

(Bron: infofolder openmonumentendag2004 van de Provincie Gelderland)

De geschiedenis van Vliegbasis Deelen gaat terug tot 1914, toen op de Kemperheide een grensbewakingsvliegveld werd opgericht. In 1940 werd dit kleine, onverharde vliegveld door de Duitse bezetter uitgebreid tot de moderne, 120 keer grotere Fliegerhorst Deelen. Na de Tweede Wereldoorlog, in 1951, nam de Koninklijke Luchtmacht het terrein in gebruik. Van 1957 tot 1995 was het een officiële vliegbasis. De Duitsers namen in 1940 vele gronden in beslag. De Fliegerhorst kreeg een grootte van 3600 hectare en werd omgeven door een gordel van luchtafweerstellingen. Het vliegveld moest een belangrijke rol gaan spelen in de aanval op Engeland en kreeg daarnaast in juni 1940 ook een defensieve taak. Vanaf Deelen zette men nachtjagers in om de Britse bommenwerpervloten aan te vallen. Het vliegveld werd de grootste nachtjagerbasis in Nederland. Bij de aanleg van het vliegveld gebruikten de Duitsers allerlei camouflagetechnieken. Zo schilderden zij de betonnen start- en landingsbanen in landelijke kleuren en kregen de rolbanen naar de hangars een bestrating met klinkers. De gebouwen werden als dorpjes en boerderijen gecamoufleerd. Het muurwerk kreeg een dikte van meer dan een halve meter. De met pannen gedekte houten kappen waren eigenlijk decoratie. Alle vensters werden voorzien van centimeters dikke stalen luiken, die men beschilderde alsof zij van hout waren gemaakt. Sommige gebouwen hadden alleen geschilderde imitatieramen. Een voorbeeld van zo'n 'dorpje' is Vrijland, dat bij de zuidoostelijke hoek van het vliegveld ligt. Op Vrijland is een soort brink nagebouwd. In werkelijkheid waren hier dienstgebouwen van het vliegveld. Aan de rand van dit namaakdorp staan twee hangars. De hal met het gebogen dak is door de Duitsers gebouwd. Zelfs hier heeft men met bakstenen aanbouwen en geschilderde luiken geprobeerd een landelijke sfeer op te roepen. Tegenover deze hal staat een hangar die na de bevrijding door de Koninklijke Luchtmacht van de Britten is overgenomen. Met deze nuchtere, doosvormige hal werd de maskerade van Deelen doorbroken. Klein Heidekamp, ten oosten van de Deelenseweg, bestaat uit een aantal kleine legeringsgebouwen. De 'boerenhuizen' liggen hier in een 'oud Veluws dorp', waartussen de heide in de loop van de tijd door bomen is verdrongen. Langs de zuidrand van het vliegveld liggen drie hangars die sterk leken op Friese kop-hals-rompboerderijen. Na de Tweede Wereldoorlog werden deze gebouwen door architect G. Markerink van de Heidemij tot boerderijen verbouwd en verrees een vierde boerderij in dezelfde trant. De boerderijen heten tezamen 'De Vier Heemskinderen', naar het middeleeuwse verhaal over Adelaert, Reinout, Ritsaert, Writsaert en het onoverwinnelijke ros Beyaert. De Adelaerthoeve, de Ritsaerthoeve en de Reinouthoeve behoorden oorspronkelijk tot het vliegveld Deelen. De Adelaerthoeve is gebouwd als verwarmbare hal voor jachtvliegtuigen. Westelijk van deze voormalige vliegtuighal ligt een hangar die nu als aardappelopslag dient. De Ritsaerthoeve diende als locomotlevenloods voor de vroegere vliegveldspooriijn(Het "bommenlijntje"), die bij Wolfheze aansluiting had op de spoorlijn van Utrecht naar Arnhem. Over deze spoorlijn werd onder andere het bouwmateriaal voor de bunker Diogenes aangevoerd. In de Ritsaerthoeve herinnert smeerkuil nog aan de oorspronkelijke functie. Bij de zuidwestelijke punt van het, vliegveld ligt de Reinouthoeve. De voormalige hangar hééft hier een camouflagebeschildering met ramen en gordijnen, die in 2004 is gerestaureerd. Aan de Hoenderloseweg 1, ten noordoosten van het vliegveld; ligt de uit 1949 daterende Writsaerthoeve, die sterk lijkt op de Adelaerlhoeve.

Topografischekaart 1943/44 met spoorlijn en gebouwen.(1.3Mb)klik hier. ("bron: de Gelderland Bibliotheek, Arnhem / www.gelderlandinbeeld.nl ") Samengesteld door J. Pater.